Hypercorrectie
Laatst zaten mijn vrouw en ik te eten in een Chinees restaurant en we hadden thee na. Die thee had een typisch smaakje en het was niet duidelijk of het nu jasmijnthee was of niet. Navragen dus. Bij het antwoord had ik moeite om een grijns te onderdrukken: "ja, is thee van BROEMEN..." Typisch geval van hypercorrectie!
Hypercorrectie is het verschijnsel dat een taalgebruiker zijn taal aanpast omdat hij/zij zich ervan bewust is dat hij een bepaalde systematische fout maakt en die corrigeert, maar die correctie ook toepast in de gevallen dat dat niet nodig is.
Chineestaligen hebben vaak moeite met de uitspraak van de letter 'r', en spreken die dan foutief uit als 'l'. De spreekster uit het voorbeeld is zich van die systematische fout bewust en doet er moeite voor om telkens als zij een 'l' dreigt uit te spreken, deze te vervangen door een 'r'. Ook als dat niet moet. Zo ontstaat een woord als "bRoemen".
Overigens geldt dat niet alleen voor NT2-sprekers. Het komt ook voor bij Nederlanders die van huis uit een bepaald dialect of sociolect spreken. Een voorbeeld: Iemand die is opgegroeid in een omgeving waar het normaal is om te zeggen "Seg, Sullen we gaan Swemmen?" kan in reactie daarop --in hypercorrectie-- vragen om de "Zuiker" door te geven.
Reacties
Leuk, maar niet echt een geval van hypercorrectie denk ik... Alleen voor het Japans weet ik dit "for a fact", maar volgens mij is het voor het Chinees hetzelfde: de taal kent geen betekenisonderscheid tussen de klanken die voor ons de "l" en de "r" zijn. Wat fonetisch helemaal niet zo gek is, gezien de verwantschap tussen beide klanken en het aantal varianten dat beide nog kennen. Waarom dan niet meteen beide samengevoegd...
Een Chinees of Japanner hoort daarom het verschil niet, of pas na langdurige training. Dat geldt ook als hij de klank zelf uitspreekt. Als het voor ons verkeerd klinkt is de spreker dus niet noodzakelijk aan het hypercorrigeren. Hij "doet maar wat", zoals ik zelf lange tijd in het Russisch "maar wat deed" bij het uitspreken van de "sj" en de "sjtsj", tot een fonetisch onderlegde docente me trainde in het horen én produceren van het verschil. Pas als je op dat niveau bent, ben je ook in staat tot een hypercorrectie.
En zolang de spreker niet op dat niveau is, is de enige die een door een Japanner of Chinees uitgesproken "l-of-r-achtige klank" als "l" of "r" interpreteert de luisteraar!
Gepost door: Wouter van den Berg | 06 februari 2006 22:37
Kijk, zo leer je nog eens wat. Dank voor deze aanvulling!
Gepost door: Paul | 07 februari 2006 15:53
Graag gedaan! Ik weet dat ik betweterig kan overkomen, dus werd na het posten meteen door twijfel overmand. Dank voor de melding dus. En als de serveerster had gezegd: "Jawel, bloemen... Pardon, ik bedoel natuurlijk broemen", dan zat je natuurlijk helemaal goed. ;-)
Succes met de interessante blog, ik blijf 'm volgen en misschien geef ik nog wel eens een ongevraagde aanvulling, als 't in m'n straatje ligt.
Gepost door: Wouter van den Berg | 08 februari 2006 21:47
Graag!
Enne... Zijn bloggers zelf niet per definitie ietwat betweterig? :-)
Gepost door: Paul | 12 februari 2006 18:46
wel zeer interessant ..jullie conversatie..zouden de mensen die er moeite mee hebben ook zo over denken?
of gewoon lijst eten??
ben ik nou decadent?
Gepost door: christiane | 05 april 2006 21:59
hypercorrectie,ik geef toe dat het nooit (bewust)mijn straatje in gewaaid is..hou wel van talen..wel maf woord..maar ben ook niet Nederlands...tell me
Gepost door: christiane | 05 april 2006 22:13
Ik was op deze site eigenlijk op zoek naar opheldering van het in Nootdorp gebruikte woord "matig" dat daar iets als "egoistisch" betekent. Ik denk dan dus dat het wel een verbastering zal zijn van "batig". Wie verwijst mij verder?
Afijn, toen ik jullie conversatie las, moest ik denken aan een vrouw bij een Amsterdamse groentenboer (het was in de jaren zeventig) die "een pond uiden" bestelde.
Gepost door: René Hack | 23 juli 2006 13:32
Kijk, zo leer je nog eens wat. Dank voor deze aanvulling!
Gepost door: Vertaalbureau | 12 augustus 2006 16:03
Drie en een half jaar later, maar we kunnen in dit blog over hypercorrectie nog wel even verder. Het voorbeeld van hypercorrectie dat mij het meest verbaast is de foutieve vervoeging van het werkwoord 'willen'. Het is een onregelmatig werkwoord en daardoor denken taalgebruikers dat in de derde persoon tegenwoordige tijd er iets mist. Namelijk de 't'. Dergelijke hypercorrectie kwam ik een paar jaar geleden al tegen bij collega's die de baas enthousiast wilden laten zien dat ze hun grammatica kenden. Soit. Ik vond het wel amusant om te observeren. Ik ben niet zo'n purist, hoewel geïnteresseerd in taal. Die 'willen t' vindt echter steeds meer zijn weg naar plekken waar zulke fouten toch echt niet verwacht worden. Zie hier een stukje uit de Telegraaf van di 26 mei 2009:
"In het begin was ik bang voor de reacties van mijn vrienden, maar dat bleek niet nodig te zijn', vertelt ze aan Brigitte.de; 'Mijn baard is een soort vrijheidssymbool. Net alsof hij wilt zeggen: wat er is mag er zijn. Je hoeft niet de strijd aan te gaan met je uiterlijk'."
Het ernstigste is misschien wel dat men heeft verzuimd om een goede spellingcorrector te gebruiken. 'Wilt' is namelijk een niet-bestaand woord dat een beetje spellingcorrector* er meteen uitvist, maar daar hebben ze bij de kranten natuurlijk geen tijd en geld voor. Ze hebben het al zo zwaar.
*De woordenboekplugin van firefox trouwens niet. Daar zal ik even melding van maken.
Gepost door: Joris | 01 februari 2010 14:25
'Wilt' bestaat natuurlijk wel in de context "Wilt u een ijsje?" Dat zal de reden zijn waarom eenvoudige spellingcheckers er moeite mee hebben.
Gepost door: Joris | 01 februari 2010 14:47