Turks in Nederland verschilt van Turks in Turkije
Sprekers van het Turks in Nederland gebruiken soms andere Turkse woordconstructies dan sprekers van het Turks in Turkije en die constructies zijn terug te voeren op het Nederlands. Dat concludeert A. Seza Doğruöz op grond van de analyse van gesproken taaldata. De taalverandering van het Nederlandse Turks blijft echter vooralsnog beperkt tot vaste uitdrukkingen.
Sprekers van het Turks in Nederland gebruiken soms andere Turkse woordconstructies dan sprekers van het Turks in Turkije en die constructies zijn terug te voeren op het Nederlands. Dat concludeert A. Seza Doğruöz op grond van de analyse van gesproken taaldata. De taalverandering van het Nederlandse Turks blijft echter vooralsnog beperkt tot vaste uitdrukkingen.
Alle levende talen veranderen, maar verandering treedt vooral op in situaties van taalcontact. A. Seza Doğruöz bestudeerde de verandering van het Turks onder invloed van het Nederlands. Dat die invloed bestaat merken vooral sprekers van het Turks in Turkije: zij herkennen Nederlandse Turken aan hun taalgebruik. Zo gebruiken Nederlandse Turken de constructie tren almak voor 'de trein nemen', wat een letterlijke vertaling is uit het Nederlands. In Turkije zou daarvoor trene binmek worden gebruikt: 'in de trein stappen'. Nog een bijvoorbeeld: Turken in Nederland zeggen sınav yapmak ('examen doen'), maar Turken in Turkije zeggen sınava girmek ('het examen binnengaan').
Doğruöz onderzocht de taalverandering op grond van opgenomen en vervolgens uitgeschreven conversaties van Turkse sprekers in Nederland en Turkije. Het is voor het eerst dat gesproken Turks op systematische wijze is verzameld en gedigitaliseerd. De eerste signalen van taalverandering in de Turks-Nederlandse contactsituatie, die taalkundig gezien nog maar kort bestaat (zo'n veertig jaar), kon Doğruöz zo goed opsporen. Taalverandering manifesteert zich namelijk eerder in gesproken taal dan in geschreven taal.
Op grond van de analyse van woordvolgorde, vaste woordconstructies zoals 'de trein nemen' en het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden concludeert de promovenda dat de taalverandering van het Turks beperkt blijft tot de vaste woordconstructies. Van abstracte grammaticale veranderingen is tegen de verwachting in nauwelijks sprake. Als verklaring voor deze relatief beperkte taalverandering voert Doğruöz aan dat Nederlandse sprekers van het Turks nog veel contact hebben met mensen uit Turkije en de Turkse media. Naarmate dat contact in de toekomst minder intensief wordt, kunnen ook meer taalveranderingen worden verwacht.
A. Seza Doğruöz (1976, Turkije) studeerde Engelse taaldidactiek aan de Boğaziçi Universiteit in Istanbul. Vanaf 2003 was ze voor haar promotieonderzoek verbonden aan het departement Taal- en Cultuurstudies van de Faculteit Geesteswetenschappen en Babylon, Centrum voor Studies van de Multiculturele Samenleving van de UvT. Het onderzoek maakte deel uit van het NWO-VIDI-project Synchronic register variation in monolingula and bilingual Turkish van dr. Ad Backus.
Noot:
A. Seza Doğruöz promoveert op woensdag 12 december om 14.00 uur in de Aula van de Universiteit van Tilburg. Titel proefschrift: Synchronic variation and diachronic change in Dutch Turkish: A corpus based analysis. Promotor: prof. dr. A.J.A.G. Extra, copromotor: dr. A.M. Backus.
